دات نت نیوک
Menu

نمایش خبر

کاریکاتور،شوخی هوشمندانه/اسماعیل عباسی

منتشر شده در پنجشنبه, 13 آبان,1400

کاریکاتور،شوخی هوشمندانه/اسماعیل عباسی

فصلنامه خط خطی،سال دوم،شماره های سه و چهار

فرانسیسکو گویا،نقاش اسپانیایی،به درستی پی برده بود که طرح های طنزآمیز و شوخ طبعانه مانند چراغی برعادت های زیانبارجامعه می تابند، نقاب ها را از رخسارها بر می گیرند و دیوارهای ریا را فرو می ریزند. همان طور که در کاپریس، با تازیانه طنز، سالوسان را از نهان خانه هایی که با پوسته تشخص و نجابت آراسته شده اند، بیرون می کشد. آنی بال کاراکی، نقاش نامدار ایتالیایی و از پیشگامان هنر کاریکاتور، پس از کسب انبوهی از تجربه های تلخ و شیرین در عرصه طراحی طنزآمیز گفت: تنها یک شوخی هوشمندانه است که با خندیدن از بین نمی رود.

انوره دومیه، نقاش و کاریکاتوریست بزرگ فرانسوی، با رو آوردن به طنز ترسیمی، آن طور که خود گفته بود، جهان را دگرگون می خواست، عاری از مناسبات پوسیده ای که پیرامونش را فراگرفته بود. دومیه در هزارتوی رویاها و کابوس هایی که همراه نقاشی هایش در خواب و بیداری به سراغش می آمدند، مانند ارشمیدس، با الهام گرفتن از طنز، )یافتم، یافتم( سر داد. موضوعات دم دستی او، همان بازنشسته دون پایه ای بود که بهترین سال های عمرش را در دالان های بوروکراسی و دیوان سالاری خفه کننده، سپری کرده بود. یا قاضی رشوه خواری که تن فربه کرده بود و با شکم آماس کرده هوس شنا  به سرش می زد، اما شهامت شیرجه رفتن در آب را نداشت.

ورای این، جهان تحول یافته دومیه و طرح های جذاب و کم مانند او، هنوز در قید پرداخت های سنگین، وقت گیر و سایه های کشدار بودند.

صنعت چاپ، عصر درخشان هنر کاریکاتور و کاریکاتورهای مطبوعاتی را رقم زده بود و آرزوهای بلند دومیه، فراتر از عصر او پر کشیده بودند و کاریکاتور شادمانه و سبکبال به دالان های تودرتوی جامعه سرک می کشید. خط های چابک و سرزنده ای که از تالارهای باشکوه نقاشی قرن نوزدهم گریخته بودند، بسان جادوگراk، هر لحظه در قالبی نو، جهان را نقد می کردند.

                                                              

قرن نوزدهم، عصر درخشان کاریکاتور لقب گرفت. از این رو، گفته اند: مردم قرن نوزدهم را به کمک کاریکاتورهای این زمانه می توان شناخت. اما خط های جادویی سائول استاینبرگ، کاریکاتوریست برجسته امریکایی، دوران تازه ای را برای هنر کاریکاتور در سپیده دم قرن بیستم رقم زد. استاینبرگ با مجله نیویورکر و رنالد سیرال با نشریه معروف پانچ و گئورک راخ آغازگر عصر تازه ای بودند که به قول آندره مالرو، نویسنده معروف فرانسوی، به برآمدن کهکشانی خیره کننده از آثار کاریکاتوریست ها در اروپا، به ویژه فرانسه انجامید.آندره فرانسوا، موز، شاوال، دکلوزو، ژان فولون، بُسک و سامیه ستارگان درخشانی از همین کهکشان اند.

هنر کاریکاتور از همان آغاز به نوعی در پی ایجاد تعادل در زندگی انسان و مبارزه با تشویش ها و دغدغه ها بوده است. کاریکاتوریست های مطبوعاتی ( از فیلپون و دومیه تا توماس ناست امریکایی و ناج العلی فلسطینی) آنچه را در حیطه نابرابری و فشار بر بخشی از جامعه بشری می دیدند یا احساس می کردند، با نگاهی طنز اما بسیارهوشمندانه به نقد کشیده اند.

حبس،... و ترور تاوران این رویکرد انسانی جسورانه است. اما کاریکاتور در ژرفای اندیشه انسانی با اصلی ترین دغدغه او یعنی بودن، درگیر بوده و طنز ترسیمی در ساده ترین اشکال اما پیچیده ترین معانی، به کاهش اضطراب بشر، کمک شایانی کرده است.

سائول استاینبرگ با خلق زیباترین ملودی ها، بخشی از زیبایی های سوررئالیستی هنر کاریکاتور را به نمایش می گذارد.

این فصل مشترک را در آثار رونالد سیرال هم می بینیم. آنجا که شخصی آسیمه سر و درمانده، اما فاتحانه، زنبوری را از پرواز باز می دارد و می کشد. آنچه در فضا می ماند، موج های زیبا و ملودی هایی از واپسین دم زندگی پرنده(حشره) است. این ژرف نگری، که با نمایش و ضرباهنگ کم نظیر خط در آثار بسیاری از هنرمندان برجسته کاریکاتوریست قرن بیستم دیده می شود، تحسین زندگی برای کاهش اضطراب ناشی از مرگ است.

با این وصف ، شاوال، بُسک و رالف استدمن تومی، ... سیمای مرگ را نه در فضای اثیری و وهم انگیز، بلکه بسان رفیقی همراه آدمی به تصویر می کشند. همان تابوت همراهی که در اشعار لویی آراگون و بسیاری از شاعران جهان، به مثابه همزاد زندگی همیشه با آدمی بوده است. رولاند توپور، گورمه لن و براد هالند، نگاه فلسفی در کاریکاتور و طراحی طنزاندیشانه را در فراسوی جهان واقعی بسیار گسترش داده اند.

کاریکاتور در حوزه فلسفی، هر آنچه آدمی از آن می هراسد، اما درون خود پنهان می سازد را با زبان طنز افشا می کند. ناپرهیزی و دوری از محافظه کاری زبونانه در ذات این هنر است. در طول تاریخ هنر، کاریکاتور با فشارهای گوناگون روبه رو بوده و همواره در اوج هر فشاری، بیشتر به بیان نمادین رو آورده است.اما کاریکاتور در فضای زندگی جامعه تا دالان های پیچ در پیچ اندیشه بالنده و در پرواز است. این شوخی هوشمدانه بر اساس نیاز جامعه بشری به وجود آمده و همچنان رو به تکامل خواهد بود.

رتبه بندی این مطلب:
بدون رتبه
نظرات (0)تعداد نمایش ها (93)

نویسنده: امیر طاهری

دسته ها: پیشخوان, مقالات

کلمات کلیدی: کاریکاتور،طنز،کارتون

Print
برای دادن نظر لطفا وارد شوید و یا ثبت نام کنید

انتخابگر پوسته

دی ان ان فارسی , مرجع دات نت نیوک فارسی