دات نت نیوک
Menu

نمایش خبر

وجوه گسترده اغراق/حسین صافی

منتشر شده در چهارشنبه, 03 شهریور,1400

وجوه گسترده اغراق/حسین صافی

کیهان کاریکاتور/ شماره 167 و 168

اینکه آدمی وجود داشته باشد با یک چشم، یا با یک شاخ روی بینی اش یا اینکه شبیه فیل باشد یا میمون، در عین ترسناک بودن طنز آمیز هم هست. اما چنین اتفاقی در یک اثر کاریکاتوری اشاره دارد به وجوه ناپیدای سیرت آدمی که در عین طنزآمیز بودن، می تواند بسیار ترسناک باشد! با اینکه هدف نهایی یک کاریکاتوریست چیره دست آشکارسازی این وجوه ناپیدا است، اما برخلاف تصور بسیاری از مخاطبان کاریکاتور چهره، بستر اصلی اغراق برای کاریکاتوریست سیرت و یا رفتارهای درونی یک شخصیت نیست، بلکه دقیقاً چهره و ظاهر اوست. چهره پل  ارتباطی کاریکاتوریست با درونیات صاحب چهره است و اجزا و عوامل تشکیل دهنده آن بسترهای اصلی اغراق اند.

نحوه قرارگیری اجزای چهره در کنار هم(تناسب)، تعداد آن ها (کمیت)، شکل ظاهری شخصیت(کیفیت) و موفقیتی که در آن قرار دارد، همگی وجوه گسترده اغراق را موجب می شوند. اغراق به مفهوم کلی به هم ریختن، بزرگ نمایی، دیگر نمایی و غیره در همه عواملی که نام برده شد، قابل بررسی است؛ همچنین اغراق در نسبت ها، اغراق در کمیت، اغراق در کیفیت، اغراق در موقعیت.

اغراق در نسبت ها

اغراق در نسبت ها همان دفرمه کردن به معنای به هم ریختن نسبت ها و بزرگ و کوچک کردن فواصل میان اجزای ظاهری یک شخصیت است. آنچه این شکل اغراق را موجب می شود، حس عدم تعادلی است که کاریکاتوریست در شخصیت مورد نظرش احساس می کند و این کاملاً به حالت متعادل درون ذهن او بستگی دارد.

با وجود تشابهات بسیاری که در شکل دفرمه کردن کاریکاتوریست های مختلف از یک سوژه مشترک می توان دید، تفاوت هایی نیز وجود دارد که ناشی از متفاوت بودن حالت متعادل درون ذهن آن هاست.

در (تصویر1) تشابه و تفاوت میان سه اثر از سه کاریکاتوریست برجسته: مولاتیه، مورشوان و کروگر در کاریکاتور چهره ژرار دوپاردیو، هنرپیشه فرانسوی دیده می شود. آنچه واضح است اغراق در نسبت چانه به صورت (فاصله دهان تا زیر چانه) تشابه اصلی این سه اثر است و تفاوت آن ها را در نوع دفرمه کردن چشم های شخصیت می توان دید.

(تصویر 1)                                                                                                                                     

 

تشابه مهمترین اصلی است که کاریکاتوریست باید به آن توجه کند. اگر کاریکاتور چهره ای با صاحب آن شباهت نداشته باشد، مخاطب با آن ارتباط برقرار نمی کند. حتی اگر قدرت و تکنیک بالایی در خلق اثر خرج شود. آنچه تشابه یک اثر کاریکاتوری را تضمین می کند، اغراق درست در نسبت هاست.

اغراق در کمیت

به طور معمول، یک شخصیت انسانی یک سر، دو چشم، یک بینی، یک دهان، دو دست و دو پا دارد. حال اگر کاریکاتوریست برای خلق اثر کاریکاتوری خود در تعداد این اجزا دست ببرد، شکل مرسوم دیگری از اغراق اتفاق می افتد که آن را می توان اغراق در کمیت نامید.

حذف و اضافه کردن اجزای اصلی چهره جرأت و مهارت بسیاری می طلبد و کمتر در آثارکاریکاتوریست ها به چشم می خورد. این نوع اغراق گاهی فقط به قصد ایجاد طنز در سوژه اتفاق می افتد و کاریکاتوریست به این طریق نگاه متفاوت و طنزآمیز خود را نسبت به شخصیت، به مخاطب منتقل می کند(تصویر2) گاهی این وجه اغراق شکلی مفهومی و موضوعی پیدا می کند و مخاطب را به درک لایه های زیرین شخصیتی صاحب اثر(سوژه) فرا می خواند(تصویر3)

                           

                                            (تصویر2)                                                                (تصویر 3)                                                                                (تصویر4)

 

اغراق در کیفیت

به دگرگونی صورت ظاهری شخصیت(سوژه) در یک اثر کاریکاتوری و تبدیل کلیت یا جزئی از آن به شی یا اشکال غیر انسانی، اغراق در کیفیت گفته می شود. چشم شیشه ای، موهایی شبیه علف، زبانی شبیه نیش مار، دماغی شبیه کدو و غیره همگی نمونه هایی از اغراق در کیفیت اند.

شاید معروف ترین و بهترین نمونه های اغراق در کیفیت همان کاریکاتورهای سه مرحله ای مولاتیه و گروهش باشند. که شخصیت های مشهور سیاسی را در سه مرحله به یک جانور تبدیل می کنند.

در (تصویر4) در کاریکاتور چهره داروین اثر داریوش رادپور، نمونه دیگری از اغراق در کیفیت را می توان دید. در این تصویر، تنها بدن شخصیت به میمون تبدیل شده که اشاره صریح به نظریه معروف او دارد.

اغراق در موقعیت

تعریف اغراق تنها منحصر به دگرگونی شکل ظاهری شخصیت نمی شود. دگرگونی مکانی شخصیت نیز می تواند وجهی از اغراق باشد. که به آن اغراق در موقعیت گفته می شود.

تصور حضور سوژه کاریکاتوری در موقعیت و مکانی که غیر معمول به نظر می رسد، می تواند طنزآمیز و در عین حال تامل برانگیز باشد. در (تصویر5) جیم کری(کمدین) در یک موقعیت غیر معمول سوار بر ماه ومعلق در فضا دیده می شود. اغراق در موقعیت مکانی جیم کری یا به طور تلویحی اشاره به حضور او در یکی از فیلم هایش دارد و یا هنرمند صاحب اثر خواسته به این شکل توصیفی از شخصیت درونی وی ارائه دهد.

اغراق در موقعیت مکانی سوژه برای کاریکاتوریست هایی که اصرار دارند کاریکاتورشان موضوع داشته باشد و با علاقه چندانی به دگرگونی شکل ظاهری سوژه ندارند. بسیار با اهمیت است. هرچه این اغراق طنازانه تر بیان شود و با استعاره و کنایه همراه باشد و مستقیم به موضع اشاره نکند. با ارزش تر است.(تصویر6)

                                                  

                                             (تصویر 6)                                                                      (تصویر7)                                                                   (تصویر 8)

 

علاوه بر شکل های دیگری از اغراق را نیز می توان با تعمق در خصوصیات ظاهری شخصیت(سوژه) کشف می شوند، وجه دیگری از اغراق دگرگونی وجود دارد که در هنگام خلق اثر کاریکاتوری و در نوع استفاده از عوامل بصری به کار گرفته می شود. اغراق در ترکیب بندی، سایه روشن، بافت و رنگ و حتی اغراق در نوع استفاده از خطوط و سطوح خاص برای توصیف طنزآمیز شخصیت می تواند صورت هایی از اغراق در عوامل بصری باشد. جنبه های بیانی و اکسپرسیونیستی یک اثر کاریکاتوری نشئت گرفته از همین نوع اغراق است.

منحنی های اغراق آمیز در (تصویر7) اولاً تمایل درونی کاریکاتوریست به خطوط منحنی را نشان می دهد و ثانیاً توصیف کننده شخصیت سوژه است.

در (تصویر8) اثر کروگر، اغراق در بافت دیده می شود و خصوصیات ظاهری و شاید درونی شخصیت (سوژه) با این نوع اغراق آشکار شده است.

 

                                                           

                                                                                                                       (تصویر 9)

 

(تصویر9) نمونه خوبی از اغراق در ترکیب بندی است. این نوع اغراق در آثار اغلب کاریکاتوریست هایی که تمایلات اکسپرسیونیستی شدیدی دارند، به خوبی دیده می شود: بیان حالات درونی شخصیت و حتی احساس درونی کاریکاتوریست نسبت به شخصیت با نحوه قرارگیری اغراق آمیز سوژه در کادر محقق می شود. به طور مثال، مخاطب به خوبی می تواند درک کند صاحب چهره ای که تنها نیمی از آن زیر کادر مشخص است. چه جور شخصیتی است. یا شخصیتی که بدنش قسمت بزرگی از صفحه را پوشانده و سر کوچکی دارد، کیست...

رتبه بندی این مطلب:
بدون رتبه
نظرات (0)تعداد نمایش ها (215)
Print
برای دادن نظر لطفا وارد شوید و یا ثبت نام کنید

انتخابگر پوسته

دی ان ان فارسی , مرجع دات نت نیوک فارسی