دات نت نیوک
Menu

نمایش خبر

معمار شوخی های عصر تراژدی/اسماعیل عباسی

منتشر شده در چهارشنبه, 05 آبان,1400

معمار شوخی های عصر تراژدی/اسماعیل عباسی

کیهان کاریکاتور 1383 شماره 147و 148

طراحان طنز اندیش را باید کاشفان هزارتوی«خط» نامید.همچنان که در آثار نقاشان هزل اندیش تا پیدایش هنر مستقل کاریکاتور، خط در پدید آوردن آثار و بیان مفاهیم کاربرد بیشتر و وسیع تری پیدا می کند. گرایش کاریکاتور به سوی سادگی و ایجاز و حداکثر بهره گیری از رازها و توان شگفت انگیز خط به کاریکاتوریست ها فرصت می دهد که همچون شاعران و موسیقیدانان به اجراهای آهنگین و به ساده ترین شکل و نهایت ایجاز برسند.

این ویژگی در آثار هنرمندان کاریکاتوریست اروپا، به ویژه فرانسه، در فاصله سال های 1920 تا پایان دهه 70 میلادی نمود بیشتری داشته است. بعدها سائول استاین برگ و رالف استدمن به شیوه های بیان اندیشه در ساختاری ساده از حرکات و نمایش خط، غنای بیشتری بخشیدند. استاین برگ را بعضی از تحلیل گران هنر کاریکاتور،کاریکاتوریست فیلسوف نیز لقب داده اند. به این دلیل که او به نوعی رازهای خط را خوب شناخته بود و یکی از بزرگترین دلمشغولی هایش پدید آوردن طرح با خط هایی ساده اما بسیار غنی بود که از اندیشه بلوغ یافته و ذوق سرشار این هنرمند سرچشمه می گرفت.

در برهه ای از تاریخ اروپا که پیش تر اشاره شد، طراحان طنز اندیش آرام آرام به فصل درخشانی از هنر کاریکاتور دست یافتند. این توفیق را هم در قالب و هم در محتوای آثار آن عصر می توان جست و جو کرد-شکل کاریکاتور از شلوغی های آغازین این هنر رهایی می یافت و خط هرچه بیشتر در طراحی کمیک نقش پیدا می کرد و سطوح سفید به خدمت گرفته می شد. در محتوا، هنرمندان کاریکاتوریست به بیان فکری اثر نزدیک شده بودند و آثاری را پدید می آوردند که بدون زیرنویس و شرح به صورت مستقل اندیشه و پیامی را که از ذهن هنرمند مایه می گرفت،ارائه می کردند.

                                                    

این گونه درگیر شدن با ویژگی های تاریخی یک عصر، تنها به عنصر طنز محدود نمی ماند. به عنوان نمونه، هنرمند برجسته ای مثل موریس بُسک و دیگر هموطنش شاوال، همچون دیگر هنرمندان زمانه خود با سایه روشن های شادمانه و غم انگیز آن دوران دمخور بودند. با این تفاوت که هنرمند کاریکاتوریست در بازآفرینی واقعیت هایی که با آن ها روبرو بود، از عنصر طنز بهره می گرفت. به هر حال، آنچه که به صورت یک طرح طنزآمیز به عنوان محصول نهایی ذهن و دست هنرمند به منصه ظهور می رسید،در شکل اولیه و خامَش آمیزه ای از تاثیر پذیری های هنرمند از رویدادهای پیرامون و از جمله فجایع یک عصر بود. ژان موریس بُسک Jean Moruice Bosc فرانسوی، یکی از چهره های درخشان هنر کاریکاتور و فرزند عصری بود که از یک سو، هنوز زخم های التیام نیافته جنگ جهانی اول را بر تن داشت و از سوی دیگر، دیوانه وار به سوی کوره مرگبار جنگ جهانی دوم کشیده می شد.

بُسک که در دامان یک خانواده دهقان پرورش یافت، برای کودکان عصر او، بخشی از خاطرات و قصه های بزرگسالان، حکایت های تلخ و شیرین جنگ جهانی اول بود. جوانی وی نیز خیلی زود با روزگار تلخ و تراژیک جنگ جهانی دوم رقم خورد. بنا به نوشته ها و نقل قول ها، بُسک به عنوان سرباز ارتش فرانسه مدتی طولانی را در جنگ و اسارت در خاور دور گذراند. نخستین آثار این طراح هنرمند را، تا پیش از عزیمتش به خدمت نظام و جبهه های جنگ، مجموعه ای از طرح های طنزآمیز با موضوعات اجتماعی روزمره تشکیل می داد. اما حوادث جنگ تاثیر عمیقی بر روح حساس این هنرمند به جا گذاشت. درآن دوران، حتی در زمان اسارت کوتاه مدتش به دست نظامیان ژاپنی، بُسک یکی از بهترین سرگرمی هایش برای به فراموشی سپردن فاجعه ای که حالا در متن آن قرار داشت. طراحی طنز آمیز از قانونمندی های خشک، بی رحم و انعطاف ناپذیر سلسله مراتب ارتش بود. ژنرال های دماغ گنده همواره دستخوش حملات نیش دار او واقع می شدند. سرهای کوچک و پاهای کوچک از ویژگی این ژنرال ها بود. آدمکی که بُسک خلق کرد و معرف آثار و سبک طراحی او شد، بعدها توسط کاریکاتوریست های بسیاری در سراسر جهان به وام گرفته شد.اما این افتخار همیشه برای بُسک باقی است که به پدید آوردن چنین شخصیتی نائل آمده بود. او از همان آغاز به ایجاز و سادگی محیطی طرح هایش بها داد و سعی کرد با حداکثر استفاده از خط و سطح سفید کاغذ، به فضاسازی بپردازد. خط های بُسک خیلی شیک و اطو کشیده نیستند، اما انعطاف و گسست ظریفی که در آن ها به چشم می خورد، جذابیت شگفت انگیزی را به نمایش می گذارد. می توان گفت او خط هایی طراحی کرده که مخصوص او است که شاید غیر قابل تقلید نیز باشند. در آثار بُسک، نوعی هماهنگی دلپذیر و قانونمندی چشم نواز بر فضای طرح حاکم است. این هارمونی حتی در کاریکاتورهای چند صحنه ای نیز با مهارت حفظ شده اند.

            

 

یکی از درخشان ترین آثار بُسک گره خوردن اتومبیل ها در یک چهار راه شلوغ و پر رفت و آمد است.این اثر با وجود آن که یکی از ناهنجارترین صحنه های راهبندان در شهرهای بزرگ و پر جمعیت را به نمایش می گذارد، اما به دلیل توازن و فضاسازی کم نظیرش چشم را نوازش می دهد. بُسک متعلق به عصری است که فجایع تازه ای بعد از جنگ جهانی دوم، از جمله سلطه مستقیم اروپائیان بر مستعمرات آسیایی و آفریقایی، بشریت را آزار می دهد. برخورد طنزآمیز این هنرمند با حاکم دست نشانده یکی از این مستعمرات که در پوشش پولادین تانک و در محاصره محافظان مسلح از برابر مردمی که در پشت نرده ها به تماشا وارد شده اند عبور می کند و تنها دست و کلاهش را از اتاقک تانک بیرون آورده است، نشان می دهد با آنکه وی هنرمندی فرانسوی بود ولی نسبت به بسیاری از رفتارهای ضدبشری در سرزمین های مستعمره، نگاهی کنجکاوانه و انتقادی داشت.

رتبه بندی این مطلب:
بدون رتبه
نظرات (0)تعداد نمایش ها (133)
Print
برای دادن نظر لطفا وارد شوید و یا ثبت نام کنید

انتخابگر پوسته

دی ان ان فارسی , مرجع دات نت نیوک فارسی